O SMEDEREVU
Dobro došli u Smederevo, grad bogate istorije i grad koji je ispunjen pogledom na Dunav i na drevnu Smederevsku tvrđavu. Smederevo je sa jedne strane okruženo Dunavom i ravnicom, a krase ga brda u samom gradu.
–
U njemu živi oko 64.000 stanovnika, dok sa okolinom broji oko 108.000 stanovnika. Grad ima posebnu istorijsku važnost jer je od 1430. do 1459. bio središte Srpske despotovine. Zatim su ga osvojile Osmanlije pod sultanom Mehmedom II i grad je od 1459. do 1817. bio središte Smederevskog sandžaka, dakle deo Osmanskog carstva, sve do Drugog srpskog ustanka. Smederevo je danas industrijski centar. Za Smederevo se kaže da je «grad gvožđa i grožđa».
–
Grad je poznat po još nekim nazivima na drugim jezicima: lat. Smederevo, grč. Sfenterom, nem. Semendria, rum. Semendria, mađ. Szendrő, tur. Semendire.
Prvi pomen Smedereva nailazimo godine 1019. u povelji vizantijskog cara Vasilija II kada je ovde uspostavljena jedna od episkopija novostvorene Ohridske arhiepiskopije. Sledeći pisani pomen o Smederevu nalazi se i u povelji kneza Lazara iz 1381. godine, u kojoj se spominje manastir Ravanica i sela i imanja koja poklanja „u Smederevu ljudini Bogosavu s općinom i s baštinom“.
–
Naselje dobija na značaju tek u 14. veku sa povlačenjem srpske države na sever pred turskim naletima. 1427, nakon smrti svog prethodnika Stefana, despot Đurađ Branković je po prethodno utvrđenom dogovoru morao da ugarskom kralju vrati Beograd. Кao grad sa tradicijom prestonice Smederevo se izdvojilo odmah po izgradnji Smederevske tvrđave 1430. godine. Sve do 1459. godine grad je bio sedište Despotovine na čelu sa despotom Đurđem Brankovićem.
–
Iako je razoren u sukobu 1459, Turci uviđaju njegov izuzetno povoljan položaj na Dunavu i dograđuju utvrđenje sada za svoje potrebe. Tokom dugog perioda bio je sedište Smederevskog sandžaka, sve do dolaska Austrijanaca 1718. 1739. grad je opet pod Turcima. Međutim razvoj grada za vreme Austrougara nastavljen je otvaranjem prve osnovne škole 1806. godine, za vreme Prvog srpskog ustanka. U to vreme u gradu je osnovan Praviteljstvujušči sovjet, na čelu sa Dositejem Obradovićem i Smederevo je ponovo postalo prestonica.
Svoje detinjstvo i mladost književnik Branislav Nušić je proveo u Smederevu. U njegovu čast pokrenuti su Nušićevi dani 1984. godine. U vreme festivala održavaju se pozorišne predstave, konferencije i razgovori vezani za teatar.
BITNI DATUMI U ISTORIJI GRADA
1430 — Izgrađen Mali grad Smederevske tvrđave
1456 — Na Badnji dan 24. decembra umro je despot Đurađ Branković
1459 — Smederevo potpada pod vlast Turaka
1805 — U Prvom srpskom ustanku Smederevo oslobođeno od Turaka pod vođstvom Кarađorđa Petrovića. Iste godine osnovan i Praviteljstvujušči sovjet
1806 — Otvorena prva gradska osnovna škola u Srbiji sa učiteljem Jovanom Rančićem
1854 — Izgrađena crkva Svetog Georgija
1866 — Osnovana bolnica
1867 — 12. aprila Turci zauvek napuštaju Smederevo i predaju ključeve grada Ljubomiru Uzun Mirkoviću
1871 — Počela sa radom Gimnazija
1875 — Pokrenut je prvi dnevni list Narodna volja
1886 — Iz Smedereva krenuo prvi voz na relaciji Smederevo–Velika Plana
1899 — Osnovano pozorište
1913 — Sa radom otpočelo Srpsko akcionarsko rudarsko topioničarsko industrijsko društvo (SARTID), preteča sadašnje Železare u Smederevu
1914 — Pad Smedereva u ruke Austrougara u Prvom svetskom ratu. Grad je žestoko bombardovan topovima zvanim debela Berta, koji su grad jako oštetili.
1915 — Nemci dejstvuju po gradu kalibrima do 420 mm
1918 — 17. oktobra Smederevo je oslobođeno
1941 — 5. juna u 14 sati i 14 minuta Smederevo je doživelo katastrofalnu eksploziju kakvu nikad do tad nije doživelo. Eksploziju je izazvala municija koju su u tvrđavi skladištili okupatori. Tom prilikom poginulo je preko 3.000 ljudi, a ceo grad je bio porušen i delom zatrpan zemljom
1944 — U Drugom svetskom ratu, 16. oktobra Smederevo je oslobođeno
